Rzecz o mieczu europejskim, który w prawdzie nie był gorszy od japońskiej katany. Celem artykułu nie jest ujmowanie niczego mieczowi japońskiemu, lecz udowodnienie iż naprawdę nie jest od niego gorszy i sprosta mu pod każdą postacią.

Jak wiadomo argumentem nie jest czas rozwoju ów mieczy. Przyczyną tego jest to, iż katana jest jedną z gałęzi rozwojowych miecza. Choć miecz średniowieczny jest w pewnym stopniu doskonalszy. Przyczyną tego stały się dużo liczniejsze wojny nie toczone wyłącznie na kontynencie europejskim ale i waśni toczone z azjatami. Tatarzy, saraceni ludy wschodnio europejskie. Wszystko to miało wpływ na kształtowanie się ów broni. W przeciwieństwie do ostrza japońskiego które ewoluowało jedynie w drobnym stopniu. Jedyny kontakt jaki mieli oni z zachodem to próby chińskie i mongolskie, lecz walki toczone były na morzu. Stąd różnorodność broni przeciwników była mocno ograniczona.

Sposób wykłuwania mieczy również nie różnił się tak znacznie. Kowale wszędzie eksperymentowali nad metalami oraz metodami wytwórczymi. Jedyną znaczną różnicą jest to iż miecze japońskie były dłużej kłute, a ich kowalom nadawano nadludzkie znaczenie. Chociaż to że niektórzy średniowieczni kowale pozwalali sobie na dodawanie własnych inskrypcji, jednak coś znaczyło. Tu jednak wyraźnie miecze bliższe nam bledną w porównaniu do katany. Jednak żadnego z mieczy po złamaniu nie przekuwano ponownie lecz co najwyżej przetapiano, a w przeciwieństwie do „żelaza” japońskiego którego po ze szczerbieniu nie przekuwano ponownie. Nam bliższe miecze co widać nawet na przykładzie naszego narodowego Szczerbca miecze europejskie przekuwane były nieraz wielorazowo. Przekazywane były czasem jako symbol rodowy potomnym lub składano wraz z wojownikiem/rycerzem i jego włócznią do grobu.

Mniej więcej w tym samym okresie czyli XIVw. Obie bronie stały się symbolem stany rycerskiego w Europie, samurajskiego (?) w Japonii . Wcześniej typowym rycerzem był KONNY KOPIJNIK z TARCZĄ. Dopiero w 14 stuleciu po Chrystusie w Europie na znaczeniu na powrót zaczął zyskiwać piechur. Oddziały plebejskie lub najemne zaczęły stanowić większość armii a rycerstwo jej najsilniejszy trzon. W tym to też wieku Rycerz na powrót zsiadł z konia zaczynając walczyć już symbolicznym dlań długim mieczem. Właśnie od tego okresu miecz „półtora-ręczny” stał się symbolem rycerskim. Szlachcic-rycerz (jako ta sama osoba od końca XIVw.) nosił ów miecz przy pasie i jako jedyny mógł nosić broń otwarcie w mieście. Tak jak i w Japonii nikt nie ważył się ukraść rycerzowi jego miecza. Po bitwach kradziono inną broń, miecze krótkie, hełmy, lecz nie zbroje i miecze długie. W Europie jak i w Japonii „produkowano” miecze również masowo, na potrzeby bitew. Tedy to kowale nadawali im usadzone nad jelcem insygnia swych zakładów. Jednak żaden kowal nie ważył się wybić swego symbolu na mieczu zamówionym specjalnie dla jakiegoś rycerza - na prezent.

Kult miecza spotykany w Japonii miał swój odpowiednik w Euroazji. Samuraj nigdy nie oddawał swego miecza, co najwyżej zostawiał przed wejściem do np. herbaciarni, domostwa, cesarza, etc. Europejczycy oddawali je jedynie giermkom. Jednak w przeciwieństwie do japończyków euroazjaci grawerowali religijne symbole, hasła, wersy biblijne, a i opisywali miecze ofiarowywane w prezencie. Ponadto co poniektóre miecze nosiły imiona. Ekskalibur nie był wyjątkiem.

Artegal - złoty miecz, Chrysaor
Król Artur - Ekskalibur (Caledwlch)
Beowulf - Hrunting
Bolesław Krzywousty - Żuraw
El Cid - Colada albo Tizona
Cuchulainn - Cruadin
Doon z Moguncji - Merveilleuse (Cudowny)
Dytryk z Bern - Nagelring
Edward Wyznawca - miecz łaski, symbol miłosierdzia, Curtana
Karol Wielki - Joyeuse (wg innych źrudeł: Flamberge)
Lancelot z Jeziora - Aroundight
Manannan mac Lir (a później Naoisi) - Mściciel
Diarmuid O'Duibhne - dwa, Wielka Furia i Mała Furia
Ogier Duńczyk - Cortana
Olivier - Hauteclaire (Świetlisty, wg innych źródeł: Glorieuse, Pełny Chwały)
Renaud de Montauban (Rinaldo) - Fusberta (wg innych źródeł: Flamberge)
Robin Hood - Albion
Rogero - Balisarda
Roland - Durendal (albo Durindana)
Sygurd, nordycki odpowiednik Zygfryda - Gram
Wittig, syn kowala Wielanda - Mimung
Zygfryd - Balmung

I w świecie fantasy znajdujemy odpowiedniki:

Gandalf - Glamdring
Thorin Dębowa Tarcza - Orcrist
Aragorn - Anduril (przekuty Narsil Isildura)
Eomer z Marchii - Guthwina
Rudy Dżil - Caudimordax (Gryziogon)
Turin Turambar - Gurthang
Corwin (Roger Zelazny, Kroniki Amberu) - Grayswandir
Brand (tamże) - Werewindle
Fafhrd (Fritz Leiber) - Graywand
Szary Kocur (tamże) - Skalpel
Bastian Baltazar Bux (Michael Ende, Nie kończąca się historia) - Sikanda
Dhrun (Jack Vance, trylogia Lyonesse) - Dassenach
Morgaine (C. J. Cherryh) - upiorny i morderczy Changeling (Odmieniec)
Elryk (Michael Moorcock) - demoniczny, pożerający dusze Stormbringer
Skaflok (Poul Anderson, Zaklęty miecz) - Tyrfing
Kethry (Mercedes Lackey, Valdemar: Przysięgi i honor) - Need (Potrzeba, bo ciągnie bohaterkę w tę stronę, gdzie jakaś kobieta jest w potrzebie, przy czym chodzi o potrzebę rozumianą jako tarapaty, nie zaś taką, która wynika np. z niedopieszczenia)
Valder (Lawrence Watt-Evans, The Misenchanted Sword) - Wirikidor, miecz paskudnie zaczarowany
Rapsodia (Elizabeth Haydon, Rapsodia) - Daystar Clarion

Ponadto w obu kulturach miecz był symbolem męskości. Kobietom nie pozwalano sięgać po ostrze przeznaczone dla mężczyzn. Wyjątkiem była Joanna d’Arc. Stracona na stosie w roku 1431, mówiła, że św. Katarzyna wskazała jej miecz zakopany pod wiejskim kościołem: "Miecz był pod ziemią, zupełnie zardzewiały, a na nim pięć krzyży. Głosy powiedziały mi, że tam jest (...) Poleciłam, by napisano do miejscowego duchowieństwa i poprosiłam, aby mi go dano. I oni mi przysłali ten miecz" (cytat wg A. Holla z akt sądowych sprawy). Wyjątkiem symbolu męskości w Japonii są miecze, o którym legenda mówiła jako "męskim" i "żeńskim" ostrzu, które odlano w górach Kuenlun z wątroby i nerek mitycznego zająca, żywiącego się metalem.

Sposób walki jak pisał jeden z mistrzów kendo (niestety czytałem to dawno temu i nie mam tego zachowanego, a nazwiska też nie pamiętam.): (kontekst) Walka nie różni się znacznie, sam mistrz stwierdził, że z miłą chęcią zapozna się z naukami mistrzów miecza długiego. Ikonografia, wiedza przekazana potomnych również popiera jego słowa. Pozycje są bardzo podobne, różni się jedynie sposób walki gdyż katana jest bronią przeznaczona do cięć, a miecz pchnięć i „uderzeń”(od niemieckiego hau – jak zwykli zapisywać ciosy mistrzowie) – o czym sugeruje budowa broni.

Do dyskusji należy również artyzm katany i stwierdzenia iż jest ona dziełem sztuki natomiast miecz tylko narzędziem. Jest w tym ziarno prawdy, jednak miecz nie jest tylko narzędziem jest przede wszystkim symbolem i posiada własną duszę, oraz imię. Miecze europejskie zdobione były na równi jak katana. Różnica polegała na sposobie. My zdobiliśmy głownie, gdyż były duże dla przeciwwagi, a na ostrzach pojawiały się symbole kowali lub inskrypcje wszelkiego typu. Niektóre bardzo wdzięczne miecze zdobione były tylko imieniem. Wzorek powstały na ostrzu katany przy hartowaniu był wyraźniejszy, lecz na dobrze wykonanych mieczach europejskich zapewne też się pojawiał. Jak wielu mówi krzywizna ostrza katany świadczyła o jego pięknie, przecież to ukryte piękno i delikatność. Różnica w zdobieniu polegała na tym iż katana nie była zdobiona tak przesadnie jak najszersza część zdobionych mieczy euroazjatyckich. Przypomina raczej miecze jak Ekskalibur czy inne których ozdobą było własne imię.

Dodam jeszcze, że wielu rycerzy wolało walczyć teroetycznie gorszymi mieczami, których dostali w spadku od ojca, czy jako prezent. Powodem tego było przywiązanie. Kiedy ktoś ofairowywuje ci miecz w podarku ma on znaczenie symboliczne i własną siłę. Ponadto wierzono, że mecz który już zabijał łatwiej zrobi to ponownie. Mieczy nie zmieniało się tak po prostu. Jeżeli ktoś nadał imię mieczu, wraz z nim go pochowają i nie odda go w zamian za "nowszy model". Rycerz stawał się jednością z takim mieczem.

Jak widzicie miecze nie będące kataną również potrafią być piękne i posiadać własną duszę. Katana zyskała na swej wartości dzięki filmom Kurosawy, oraz dla niektórych filmy takie jak Matrikx, DOA, Kill Bill (nie rozumiem czemu to dzieło sztuki, jak twierdzą krytycy) i wielu innym. Nie ma wiele filmów o pięknych mieczach europejskiego średniowiecza, można wymienić filmy o Ekskaliburze i? Może jeszcze jeden czy dwa mniej znane. Pamiętać jednak należy, że podejście oparte na wiedzy jest inne niż bez niej. Mnie osobiście denerwuje jak gracz mówi że chce katane bo jest lepsza niż miecz. Uhh... taki już jestem.

Pozdrawiam Malkav3


Bibliografia:
Atrykuł prof. Dr. Hans’a Biedermann’a
„Broń i struj rycerstwa polskiego w średniowieczu“ Andrzej Nadolski